diff --git a/.gitignore b/.gitignore
new file mode 100644
index 0000000..110a262
--- /dev/null
+++ b/.gitignore
@@ -0,0 +1,9 @@
+venv/
+__pycache__/
+*.pyc
+*.wav
+*.onnx
+*.onnx.json
+.pytest_cache/
+dist/
+*.egg-info/
diff --git a/README.md b/README.md
index 097e0ae..e3dfb2a 100644
--- a/README.md
+++ b/README.md
@@ -17,5 +17,56 @@ Poprawność fleksji jest nienegocjowalna. Wszystkie formy słów pochodzą wył
 z ręcznie zweryfikowanego leksykonu; model językowy (gdy włączony) wybiera tylko
 identyfikatory elementów, a nie generuje polskiego tekstu.
 
+## Szybki start (bez audio)
+
+```bash
+python -m ipin_vr --level 3 --count 6 --no-audio
+```
+
+Przykładowy wynik:
+```
+1. Połóż zieloną książkę na półce i umieść klucz na biurku.
+2. Umieść żółtą piłkę na parapecie i połóż kubek na stole.
+...
+```
+
+Dostępne opcje CLI:
+
+| Flaga | Domyślnie | Opis |
+|---|---|---|
+| `--level {1,2,3}` | 1 | poziom trudności |
+| `--count N` | 5 | liczba poleceń |
+| `--delay S` | 4.0 | pauza między poleceniami (s) |
+| `--voice PATH` | — | ścieżka do modelu Piper `.onnx` |
+| `--no-audio` | — | wyłącza TTS |
+| `--llm` | — | użyj LLM do wyboru poleceń |
+| `--llm-endpoint URL` | localhost:8080 | endpoint llama.cpp |
+| `--llm-model NAME` | `local` | nazwa modelu |
+| `--seed N` | — | deterministyczny generator |
+
+## Audio (Piper TTS)
+
+```bash
+pip install piper-tts
+# pobierz głos polski, np. ze https://huggingface.co/rhasspy/piper-voices
+python -m ipin_vr --level 2 --count 5 --voice pl_PL-gosia-medium.onnx
+```
+
+## LLM (llama.cpp, opcjonalny)
+
+```bash
+# uruchom lokalnie serwer llama.cpp na porcie 8080
+python -m ipin_vr --level 3 --count 5 --no-audio --llm
+```
+
+LLM zwraca wyłącznie identyfikatory elementów; gramatykę buduje zawsze leksykon.
+Przy błędzie (timeout, zły JSON, nieznany identyfikator) — fallback na generator losowy.
+
+## Testy
+
+```bash
+pytest
+```
+
 ## Status
-Etap 1 — w budowie. Implementacja powstaje ściśle według `docs/SPEC.md`.
+Etap 1 — zrealizowany zgodnie z `docs/SPEC.md`.
diff --git a/ipin_vr/__init__.py b/ipin_vr/__init__.py
new file mode 100644
index 0000000..e69de29
diff --git a/ipin_vr/__main__.py b/ipin_vr/__main__.py
new file mode 100644
index 0000000..4e28416
--- /dev/null
+++ b/ipin_vr/__main__.py
@@ -0,0 +1,3 @@
+from .cli import main
+
+main()
diff --git a/ipin_vr/cli.py b/ipin_vr/cli.py
new file mode 100644
index 0000000..9706cd7
--- /dev/null
+++ b/ipin_vr/cli.py
@@ -0,0 +1,53 @@
+import argparse
+import random
+import time
+
+from .generator import random_command, render
+from .llm import llm_command
+
+
+def main() -> None:
+    parser = argparse.ArgumentParser(
+        description="ipin-vr: generator poleceń do terapii afazji"
+    )
+    parser.add_argument("--level", type=int, choices=[1, 2, 3], default=1,
+                        metavar="{1,2,3}", help="poziom trudności (domyślnie: 1)")
+    parser.add_argument("--count", type=int, default=5, metavar="N",
+                        help="liczba poleceń (domyślnie: 5)")
+    parser.add_argument("--delay", type=float, default=4.0, metavar="S",
+                        help="pauza między poleceniami w sekundach (domyślnie: 4.0)")
+    parser.add_argument("--voice", metavar="PATH",
+                        help="ścieżka do modelu Piper .onnx")
+    parser.add_argument("--no-audio", action="store_true",
+                        help="wyłącza TTS")
+    parser.add_argument("--llm", action="store_true",
+                        help="użyj LLM do wyboru poleceń")
+    parser.add_argument("--llm-endpoint",
+                        default="http://localhost:8080/v1/chat/completions",
+                        metavar="URL", help="endpoint llama.cpp")
+    parser.add_argument("--llm-model", default="local", metavar="NAME",
+                        help="nazwa modelu")
+    parser.add_argument("--seed", type=int, metavar="N",
+                        help="deterministyczny generator losowy")
+    args = parser.parse_args()
+
+    if args.seed is not None:
+        random.seed(args.seed)
+
+    use_audio = (not args.no_audio) and (args.voice is not None)
+
+    for i in range(1, args.count + 1):
+        if args.llm:
+            cmd = llm_command(args.level, args.llm_endpoint, args.llm_model)
+        else:
+            cmd = random_command(args.level)
+
+        text = render(cmd)
+        print(f"{i}. {text}")
+
+        if use_audio:
+            from .tts import speak
+            speak(text, args.voice)
+
+        if i < args.count:
+            time.sleep(args.delay)
diff --git a/ipin_vr/generator.py b/ipin_vr/generator.py
new file mode 100644
index 0000000..1389d6d
--- /dev/null
+++ b/ipin_vr/generator.py
@@ -0,0 +1,73 @@
+import random
+from dataclasses import dataclass
+from typing import Optional
+
+from .lexicon import COLORS, LOCATIONS, OBJECTS, VERBS
+
+
+@dataclass
+class Clause:
+    verb_id: str
+    object_id: str
+    location_id: str
+    color_id: Optional[str]
+
+
+@dataclass
+class Command:
+    clauses: list[Clause]
+    level: int
+
+
+def _render_clause(clause: Clause, first: bool) -> str:
+    verb = VERBS[clause.verb_id]
+    if not first:
+        verb = verb.lower()
+
+    obj = OBJECTS[clause.object_id]
+    parts = [verb]
+    if clause.color_id is not None:
+        parts.append(COLORS[clause.color_id][obj["gender"]])
+    parts.append(obj["acc"])
+    parts.append(LOCATIONS[clause.location_id])
+    return " ".join(parts)
+
+
+def render(command: Command) -> str:
+    rendered = [
+        _render_clause(clause, i == 0)
+        for i, clause in enumerate(command.clauses)
+    ]
+    return " i ".join(rendered) + "."
+
+
+def random_command(level: int) -> Command:
+    verb_ids = list(VERBS)
+    object_ids = list(OBJECTS)
+    location_ids = list(LOCATIONS)
+    color_ids = list(COLORS)
+
+    def _clause(object_id: str, use_color: bool) -> Clause:
+        return Clause(
+            verb_id=random.choice(verb_ids),
+            object_id=object_id,
+            location_id=random.choice(location_ids),
+            color_id=random.choice(color_ids) if use_color else None,
+        )
+
+    if level == 1:
+        return Command(clauses=[_clause(random.choice(object_ids), False)], level=1)
+
+    if level == 2:
+        return Command(clauses=[_clause(random.choice(object_ids), True)], level=2)
+
+    if level == 3:
+        obj1 = random.choice(object_ids)
+        obj2 = random.choice([o for o in object_ids if o != obj1])
+        clauses = [
+            _clause(obj1, random.choice([True, False])),
+            _clause(obj2, random.choice([True, False])),
+        ]
+        return Command(clauses=clauses, level=3)
+
+    raise ValueError(f"Nieznany poziom: {level}")
diff --git a/ipin_vr/lexicon.py b/ipin_vr/lexicon.py
new file mode 100644
index 0000000..60dff91
--- /dev/null
+++ b/ipin_vr/lexicon.py
@@ -0,0 +1,35 @@
+OBJECTS = {
+    "jablko":   {"nom": "jabłko",   "acc": "jabłko",   "gender": "n"},
+    "kubek":    {"nom": "kubek",    "acc": "kubek",    "gender": "m"},
+    "lyzka":    {"nom": "łyżka",    "acc": "łyżkę",    "gender": "f"},
+    "ksiazka":  {"nom": "książka",  "acc": "książkę",  "gender": "f"},
+    "dlugopis": {"nom": "długopis", "acc": "długopis", "gender": "m"},
+    "klucz":    {"nom": "klucz",    "acc": "klucz",    "gender": "m"},
+    "pilka":    {"nom": "piłka",    "acc": "piłkę",    "gender": "f"},
+    "butelka":  {"nom": "butelka",  "acc": "butelkę",  "gender": "f"},
+    "talerz":   {"nom": "talerz",   "acc": "talerz",   "gender": "m"},
+    "banan":    {"nom": "banan",    "acc": "banan",    "gender": "m"},
+}
+
+COLORS = {
+    "czerwony":  {"m": "czerwony",  "f": "czerwoną",  "n": "czerwone"},
+    "zielony":   {"m": "zielony",   "f": "zieloną",   "n": "zielone"},
+    "niebieski": {"m": "niebieski", "f": "niebieską", "n": "niebieskie"},
+    "zolty":     {"m": "żółty",     "f": "żółtą",     "n": "żółte"},
+    "bialy":     {"m": "biały",     "f": "białą",     "n": "białe"},
+    "czarny":    {"m": "czarny",    "f": "czarną",    "n": "czarne"},
+}
+
+LOCATIONS = {
+    "stol":    "na stole",
+    "krzeslo": "na krześle",
+    "polka":   "na półce",
+    "podloga": "na podłodze",
+    "biurko":  "na biurku",
+    "parapet": "na parapecie",
+}
+
+VERBS = {
+    "poloz":  "Połóż",
+    "umiesc": "Umieść",
+}
diff --git a/ipin_vr/llm.py b/ipin_vr/llm.py
new file mode 100644
index 0000000..3fe9952
--- /dev/null
+++ b/ipin_vr/llm.py
@@ -0,0 +1,80 @@
+import json
+import urllib.error
+import urllib.request
+from typing import Optional
+
+from .generator import Clause, Command, random_command
+from .lexicon import COLORS, LOCATIONS, OBJECTS, VERBS
+
+_SYSTEM_PROMPT = (
+    "Return ONLY a JSON object — no prose, no markdown, no code fences.\n"
+    "Schema: {{\"clauses\":[{{\"verb\":\"<id>\",\"object\":\"<id>\","
+    "\"location\":\"<id>\",\"color\":\"<id or null>\"}}],\"level\":<int>}}\n"
+    "Allowed verb IDs: {verbs}\n"
+    "Allowed object IDs: {objects}\n"
+    "Allowed location IDs: {locations}\n"
+    "Allowed color IDs: {colors}"
+)
+
+
+def _system_prompt() -> str:
+    return _SYSTEM_PROMPT.format(
+        verbs=", ".join(VERBS),
+        objects=", ".join(OBJECTS),
+        locations=", ".join(LOCATIONS),
+        colors=", ".join(COLORS),
+    )
+
+
+def _validate(data: dict, level: int) -> Optional[Command]:
+    clauses_raw = data.get("clauses")
+    if not isinstance(clauses_raw, list) or not clauses_raw:
+        return None
+    clauses = []
+    for c in clauses_raw:
+        v = c.get("verb")
+        o = c.get("object")
+        loc = c.get("location")
+        col = c.get("color")
+        if v not in VERBS or o not in OBJECTS or loc not in LOCATIONS:
+            return None
+        if col is not None and col not in COLORS:
+            return None
+        clauses.append(Clause(verb_id=v, object_id=o, location_id=loc, color_id=col))
+    return Command(clauses=clauses, level=level)
+
+
+def llm_command(level: int, endpoint: str, model: str) -> Command:
+    payload = json.dumps({
+        "model": model,
+        "messages": [
+            {"role": "system", "content": _system_prompt()},
+            {"role": "user", "content": f"Generate a level {level} aphasia therapy command."},
+        ],
+        "temperature": 0.8,
+    }).encode()
+
+    try:
+        req = urllib.request.Request(
+            endpoint,
+            data=payload,
+            headers={"Content-Type": "application/json"},
+            method="POST",
+        )
+        with urllib.request.urlopen(req, timeout=10) as resp:
+            body = json.loads(resp.read())
+
+        content = body["choices"][0]["message"]["content"]
+        start = content.find("{")
+        end = content.rfind("}") + 1
+        if start == -1 or end == 0:
+            raise ValueError("brak JSON w odpowiedzi")
+        data = json.loads(content[start:end])
+
+        cmd = _validate(data, level)
+        if cmd is None:
+            raise ValueError("nieznane identyfikatory w odpowiedzi LLM")
+        return cmd
+
+    except Exception:
+        return random_command(level)
diff --git a/ipin_vr/tts.py b/ipin_vr/tts.py
new file mode 100644
index 0000000..89f41f6
--- /dev/null
+++ b/ipin_vr/tts.py
@@ -0,0 +1,57 @@
+import os
+import subprocess
+import sys
+import tempfile
+
+
+def speak(text: str, voice_path: str) -> None:
+    with tempfile.NamedTemporaryFile(suffix=".wav", delete=False) as tf:
+        wav_path = tf.name
+
+    try:
+        proc = subprocess.run(
+            ["piper", "--model", voice_path, "--output_file", wav_path],
+            input=text.encode(),
+            capture_output=True,
+            timeout=15,
+        )
+        if proc.returncode != 0:
+            stderr = proc.stderr.decode(errors="replace").strip()
+            print(f"[TTS off: piper błąd {proc.returncode}: {stderr}]")
+            return
+        _play(wav_path)
+    except FileNotFoundError:
+        print("[TTS off: piper nie znaleziony — zainstaluj piper-tts]")
+    except subprocess.TimeoutExpired:
+        print("[TTS off: piper timeout]")
+    except Exception as exc:
+        print(f"[TTS off: {exc}]")
+    finally:
+        try:
+            os.unlink(wav_path)
+        except OSError:
+            pass
+
+
+def _play(wav_path: str) -> None:
+    if sys.platform.startswith("linux"):
+        _run_player("aplay", wav_path)
+    elif sys.platform == "darwin":
+        _run_player("afplay", wav_path)
+    elif sys.platform == "win32":
+        try:
+            import winsound
+            winsound.PlaySound(wav_path, winsound.SND_FILENAME)
+        except Exception as exc:
+            print(f"[TTS off: winsound: {exc}]")
+    else:
+        print(f"[TTS off: nieobsługiwana platforma {sys.platform}]")
+
+
+def _run_player(player: str, wav_path: str) -> None:
+    try:
+        subprocess.run([player, wav_path], capture_output=True, timeout=30)
+    except FileNotFoundError:
+        print(f"[TTS off: {player} nie znaleziony]")
+    except Exception as exc:
+        print(f"[TTS off: {exc}]")
diff --git a/requirements.txt b/requirements.txt
new file mode 100644
index 0000000..78f3aa5
--- /dev/null
+++ b/requirements.txt
@@ -0,0 +1,5 @@
+# Rdzeń nie wymaga żadnych zewnętrznych zależności (tylko stdlib).
+# TTS jest opcjonalne — zainstaluj piper-tts i pobierz głos polski:
+#   pip install piper-tts
+#   # głos: https://huggingface.co/rhasspy/piper-voices (np. pl_PL-gosia-medium.onnx)
+# piper-tts
diff --git a/tests/__init__.py b/tests/__init__.py
new file mode 100644
index 0000000..e69de29
diff --git a/tests/test_generator.py b/tests/test_generator.py
new file mode 100644
index 0000000..9ed2972
--- /dev/null
+++ b/tests/test_generator.py
@@ -0,0 +1,170 @@
+import pytest
+from ipin_vr.generator import Clause, Command, render
+
+
+def cmd1(verb, obj, loc, color=None):
+    return Command(clauses=[Clause(verb, obj, loc, color)], level=1)
+
+
+def cmd2(verb, obj, loc, color):
+    return Command(clauses=[Clause(verb, obj, loc, color)], level=2)
+
+
+# --- kolor + rzeczownik: rodzaj nijaki (n) ---
+
+def test_color_neuter():
+    # jablko: acc=jabłko, gender=n → czerwone
+    assert render(cmd2("poloz", "jablko", "stol", "czerwony")) == "Połóż czerwone jabłko na stole."
+
+
+def test_color_neuter_zolty():
+    assert render(cmd2("umiesc", "jablko", "biurko", "zolty")) == "Umieść żółte jabłko na biurku."
+
+
+# --- kolor + rzeczownik: rodzaj męski (m) ---
+
+def test_color_masculine():
+    # kubek: acc=kubek, gender=m → zielony
+    assert render(cmd2("poloz", "kubek", "biurko", "zielony")) == "Połóż zielony kubek na biurku."
+
+
+def test_color_masculine_niebieski():
+    # klucz: acc=klucz, gender=m → niebieski
+    assert render(cmd2("umiesc", "klucz", "polka", "niebieski")) == "Umieść niebieski klucz na półce."
+
+
+# --- kolor + rzeczownik: rodzaj żeński (f) ---
+
+def test_color_feminine():
+    # lyzka: acc=łyżkę, gender=f → niebieską
+    assert render(cmd2("poloz", "lyzka", "polka", "niebieski")) == "Połóż niebieską łyżkę na półce."
+
+
+def test_color_feminine_zolty():
+    # pilka: acc=piłkę, gender=f → żółtą
+    assert render(cmd2("poloz", "pilka", "parapet", "zolty")) == "Połóż żółtą piłkę na parapecie."
+
+
+def test_color_feminine_zielony():
+    # ksiazka: acc=książkę, gender=f → zieloną
+    assert render(cmd2("umiesc", "ksiazka", "stol", "zielony")) == "Umieść zieloną książkę na stole."
+
+
+# --- poprawny miejscownik miejsca ---
+
+def test_location_stol():
+    assert render(cmd1("poloz", "jablko", "stol")) == "Połóż jabłko na stole."
+
+
+def test_location_krzeslo():
+    assert render(cmd1("poloz", "kubek", "krzeslo")) == "Połóż kubek na krześle."
+
+
+def test_location_polka():
+    assert render(cmd1("poloz", "klucz", "polka")) == "Połóż klucz na półce."
+
+
+def test_location_podloga():
+    assert render(cmd1("poloz", "banan", "podloga")) == "Połóż banan na podłodze."
+
+
+def test_location_biurko():
+    assert render(cmd1("poloz", "dlugopis", "biurko")) == "Połóż długopis na biurku."
+
+
+def test_location_parapet():
+    assert render(cmd1("poloz", "talerz", "parapet")) == "Połóż talerz na parapecie."
+
+
+# --- łączenie dwóch klauzul (poziom 3) ---
+
+def test_level3_two_clauses():
+    cmd = Command(
+        clauses=[
+            Clause("poloz", "ksiazka", "polka", "zielony"),
+            Clause("umiesc", "klucz", "biurko", None),
+        ],
+        level=3,
+    )
+    assert render(cmd) == "Połóż zieloną książkę na półce i umieść klucz na biurku."
+
+
+def test_level3_both_with_color():
+    cmd = Command(
+        clauses=[
+            Clause("poloz", "jablko", "stol", "czerwony"),
+            Clause("umiesc", "pilka", "parapet", "zolty"),
+        ],
+        level=3,
+    )
+    assert render(cmd) == "Połóż czerwone jabłko na stole i umieść żółtą piłkę na parapecie."
+
+
+def test_level3_no_colors():
+    cmd = Command(
+        clauses=[
+            Clause("poloz", "kubek", "biurko", None),
+            Clause("poloz", "banan", "podloga", None),
+        ],
+        level=3,
+    )
+    assert render(cmd) == "Połóż kubek na biurku i połóż banan na podłodze."
+
+
+# --- kapitalizacja: pierwsza klauzula wielką, kolejna małą literą ---
+
+def test_capitalization_first_uppercase():
+    result = render(cmd1("poloz", "jablko", "stol"))
+    assert result[0].isupper()
+
+
+def test_capitalization_second_lowercase():
+    cmd = Command(
+        clauses=[
+            Clause("poloz", "jablko", "stol", None),
+            Clause("poloz", "kubek", "biurko", None),
+        ],
+        level=3,
+    )
+    result = render(cmd)
+    # "Połóż jabłko na stole i połóż kubek na biurku."
+    assert result.startswith("Połóż")
+    assert " i połóż" in result
+
+
+def test_capitalization_umiesc_second():
+    cmd = Command(
+        clauses=[
+            Clause("umiesc", "talerz", "stol", None),
+            Clause("umiesc", "butelka", "polka", None),
+        ],
+        level=3,
+    )
+    result = render(cmd)
+    assert result.startswith("Umieść")
+    assert " i umieść" in result
+
+
+# --- przykłady ze SPEC ---
+
+def test_spec_example_poloz_jablko():
+    assert render(cmd1("poloz", "jablko", "stol")) == "Połóż jabłko na stole."
+
+
+def test_spec_example_zolta_pilka():
+    assert render(cmd2("poloz", "pilka", "parapet", "zolty")) == "Połóż żółtą piłkę na parapecie."
+
+
+def test_spec_example_niebieskie_jablko():
+    assert render(cmd2("umiesc", "jablko", "stol", "niebieski")) == "Umieść niebieskie jabłko na stole."
+
+
+def test_spec_example_level3():
+    cmd = Command(
+        clauses=[
+            Clause("poloz", "ksiazka", "polka", "zielony"),
+            Clause("umiesc", "klucz", "biurko", None),
+        ],
+        level=3,
+    )
+    assert render(cmd) == "Połóż zieloną książkę na półce i umieść klucz na biurku."